φόροι τιμής στους Ανθρώπους

  Μερικούς ανθρώπους, τους συναντάς μόνον, μέσα από τα γράμματα και τις σκέψεις που είπαν φανερά ή μυστικά σε άλλους. Και λες πως είναι άδικο, που δεν τους γνώρισες ποτέ. Και άμα υπάρχει κάτι, αν κάνεις την παραχώρηση και το πιστέψεις, γιατί να μην επιτρέψει σε κάποιους ανθρώπους να είναι για πάντα; Μα ποιος αποφασίζει; Και, αν τους πετύχαινες στον δρόμο, τι θα τους έλεγες; Μπορεί τα χέρια μόνο τα ζεστά να τους φίλαγες από ευγνωμοσύνη και να χώριζαν οι πορείες σας. Και τι μ' αυτό; Πώς να σου φτάσει ένα λεπτό, μια στιγμή, για να δείξεις σε κάποιον, όσα σου είπε;
  Το μόνο που μένει, λοιπόν, είναι τα φανερά και τα μυστικά τους, που κάπως έφτασαν σε σένα.

  Δεν ξέρεις αν θα ήθελες να ζούσες σ' άλλη εποχή, στην εποχή εκείνων. Εκείνων που όσα έλεγαν, ήξεραν να πάρουν ρίσκο και να διακινδυνεύσουν για να τα υπερασπιστούν. Και ήξεραν, πώς αυτά τα λόγια, αυτές οι λέξεις η μια μετά την άλλη, σαν ασπίδες θα τους προστάτευαν από οποιοδήποτε βόλι. Από οποιαδήποτε απανθρωπιά και ανηθικότητα. Και ήταν άτρωτοι.
  Δεν έχουν νόημα τα λουλούδια και οι τελετουργίες για τη μνήμη, τους ακούς να σου λένε. Φαντάζεσαι, πως έτσι πρέπει να λένε. Πόσα χρόνια πέρασαν, με πόσους ανθρώπους που έδωσαν την ψυχή τους για κάτι άλλο εκτός από τον εαυτό τους.
  Είμαστε τυχεροί, που δεν χρειάζεται να πολεμήσουμε αιματηρά, να δούμε τους πατεράδες και τα παιδιά μας να σκορπίζονται σαν σκυλιά θανατωμένα, στο χώμα. Για μιαν ιδέα. Για ένα μέλλον. Αδιανόητη σκέψη. Αν σου ζητούσαν να πολεμήσεις; Δεν θα το έκανες. Ούτε εγώ θα το έκανα. Γιατί θα φοβόμασταν. Και θα βιαζόμασταν να προβάλουμε την δημοκρατία και να καταδικάσουμε τα όπλα. Θα λέγαμε πως είμαστε άνθρωποι. Και θα το πιστεύαμε. Θα λέγαμε πως οι προηγούμενοι, Εκείνοι, πολέμησαν για να έχουμε εμείς μια ζωή χωρίς όπλα και απειλές. Έδωσαν τα πάντα για μας. Που δεν είχαμε γεννηθεί. Που δεν μας είχανε γνωρίσει.
  Φτωχή ανθρωπότητα. Λες πως φοβάσαι τις σφαίρες, και πως δεν θα είχε νόημα. Μοιρολατρείς, για να ζήσεις. Και δεν θέλεις να δώσεις σε κάποιον την αφορμή να σε πυροβολήσει, να σου αφαιρέσει τη ζωή και να αμαρτήσει. Μα δεν σκέφτεσαι, δεν σκεφτόμαστε εμείς οι άνθρωποι, πόσα αφαιρούμε κάθε μέρα από τους άλλους.
  Κάνουμε τόσα λάθη, και αφήνουμε τα κεκτημένα να γλιστρήσουν μια και καλή από τα χέρια μας. Τσάμπα εκτελέστηκαν. Χαμένες οι θυσίες Εκείνων, που θαυμάζεις γιατί ξέρεις ότι δεν θα βρεις το θάρρος τους.
  Και ντρέπεσαι. Ντρέπεσαι που άφησες να φύγουν όσα εκείνοι έχτισαν για σένα. Κι ας μην τους γνώρισες ποτέ.

  Δεν χρειάζεται να τους θυμάσαι στις επετείους, με λουλούδια μέσα σε χαώδη λαϊκά προσκυνήματα δίπλα στην τσίκνα από καντίνες που ήρθαν για να πουλήσουν στους συγκινημένους.

Μια σκέψη μόνο να έχεις στο νου. Ότι άνθρωπος, ούτε γεννιέσαι, ούτε τιτλοφορείσαι για όλη την ζωή σου. Άτομο, μπορεί. Μα άνθρωπος, όπως Εκείνοι τον προλόγισαν, τέτοιος θα μαθαίνεις κάθε βράδυ ξεχωριστά, άμα ήσουν σήμερα. Και από το αυριανό πρωί, ο χαρακτηρισμός αυτός, εκείνο το αξίωμα, θα σβηστεί και θα πρέπει να το ξανακερδίσεις. Κάθε βράδυ, μπορείς να ξέρεις αν για σήμερα, έγινες άνθρωπος. Και αύριο πρωί, ξαναρχίζεις.

(Μια και με γράψανε φονιά
πήρα τον κόσμο παγανιά
και την ζωή σεργιάνι
κακό να κάνω στους κακούς
που εσύ μονάχα τους ακούς
μα ο νους σου δεν τους πιάνει

Στην ερημιά που 'χα βρεθεί
με το 'να χέρι στο σπαθί
και τ' άλλο στο βαγγέλιο
ήρθαν μανάδες κι ορφανά
κι είπα το δάκρυ που πονά
να τους το κάνω γέλιο

Μα τώρα που 'φτασε η στιγμή
να κλείσουν οι λογαριασμοί
ποιος τάχα θα μπορέσει
να δει πως είχα μια καρδιά
σαν της αγάπης τα παιδιά
και να με συγχωρέσει;

Νίκος Γκάτσος)